« چاپ شده است » . مرحوم سيّد محمد على داعى الاسلام در فرهنگ نظام گويد : باسمه : نقش كردن و چاپ كردن روى پارچه و كاغذ . مثال : روى چلوارى باسمه مىكنند ، قلمكار مىشود . مثال ديگر : در مطبعهء حروفى اصفهان كه در زمان فتحعلى شاه قائم شد كتب بسيارى را باسمه كردند . در ابتداى اختراع مطبعه در ايران ، چاپ كردن را باسمه كردن مىگفتند ؛ ليكن اكنون طبع كردن و چاپ كردن گويند . « باسمه » تركى است و « طبع » عربى ، و « چاپ » چينى . باسمه چى : چاپچى ، قلمكار و غيره ، و طبع‌كننده كتاب . در جام‌جم بعد از نقل مقادير درجات انحرافات مغناطيسى بلاد و جدول مذكور در قبل از اطلس بلاك گويد : اين انحراف و ميل نيز به مرور ايام در همه‌جا تغيير و تبديل مىيابد ، چنانچه اين زمان در طهران چهار درجه به جانب مغرب انحراف دارد ، احتمال مىرود كه بعد از پنجاه سال انحراف او شش درجه به جانب مغرب بشود ، يا اينكه از چهار درجه نيز كمتر باشد ، و وقتى نيز هيچ انحراف نداشته باشد ، و هنوز دليل اين اختلاف معلوم نشده است . ( ص 44 ) . و اين مطلب همان است كه در ذيل جدول كتاب ياد شده در پيش نيز آمده است ، و مأخذ نقل آن جام‌جم است . 9 . و آن كه گفته است : « فالحاصل ، اين اختلاف كه در قطب‌نما . . . » مطلبى بسيار قابل توجه است كه نتيجهء بحث ما از فاصلهء قطب مغناطيسى با قطب جغرافيايى است . پس دانسته شده است كه عقربهء مغناطيسى آلت قطب‌نما هميشه با خط نصف النهار ، كه از قطب شمال و جنوب جغرافيايى مىگذرد و ثابت است متحد نيست ؛ بلكه چه بسيار كه با آن تقاطع كند ، و التفات بدان در تحصيل سمت قبله اهميّت شايان دارد . تنبيه هرگاه يك بار خط نصف النهار حقيقى را در افقى از عمل به دائرهء هنديه و يا